CAMBRIDGE, Mass. — Przełomowe badanie opublikowane we wtorek w piśmie Journal of Applied Human Futility potwierdziło to, czego miliony prokrastynatorów od dawna się domyślały: ludzkie ciało i umysł osiągają absolutny szczyt motywacji, jasności myślenia i twórczej wydajności dokładnie na pięć minut przed każdym terminem — co sugeruje, że cały wcześniej dostępny czas jest, z czysto biologicznego punktu widzenia, opcjonalny.

Badanie, prowadzone przez sześć lat w Instytucie Fenwicka ds. Produktywności Temporalnej i Żalu, objęło 4200 uczestników z takich branż jak prawo, dziennikarstwo, tworzenie oprogramowania i studia doktoranckie. W każdym obserwowanym przypadku badani wchodzili w mierzalny stan „hiperskutecznego pobudzenia kognitywnego" w momencie osiągnięcia progu pięciu minut — stan neurologiczny, który naukowcy nazwali syndromem ultima hora — niezależnie od tego, czy pierwotny termin przypadał za godzinę, czy za rok.

„Byliśmy naprawdę zaskoczeni tą regularnością" — powiedziała dr Portia Blanchflower-Nye, starszy pracownik naukowy Instytutu w dziedzinie neurologii terminów i temporalnego samooszustwa. „Nie miało znaczenia, czy badani mieli jedenaście miesięcy na napisanie raportu, czy jedenaście minut. Mózg po prostu nie przydzieli pełnych zasobów, dopóki nie zostanie przyparty do muru jak bardzo zmęczone zwierzę."

„Poprzednie dziewięćdziesiąt pięć procent dostępnego czasu pełni funkcję przede wszystkim psychologicznego pasa startowego. Samolot nie ma w rzeczywistości zamiaru z niego wystartować."

Badanie zidentyfikowało kaskadę zdarzeń fizjologicznych rozpoczynającą się dokładnie w momencie pięciu minut przed terminem: 340-procentowy wzrost prędkości pisania, nagłą i niewyjaśnioną jasność co do tego, o czym właściwie miał być projekt, oraz całkowite zniknięcie zainteresowania badanego sprawdzaniem mediów społecznościowych. Naukowcy odnotowali, że w wielu przypadkach uczestnicy zgłaszali też to, co określali mianem „genialnego pomysłu", który byłby niezwykle przydatny trzy tygodnie wcześniej.

Wyniki stanowią poważne wyzwanie dla branży produktywności, która generuje szacunkowo 14 miliardów dolarów rocznie, doradzając ludziom, żeby zaczynali zadania wcześniej. Przedstawiciele kilku czołowych firm konsultingowych zajmujących się zarządzaniem czasem odmówili komentarza, powołując się na naglące terminy.

Dr Blanchflower-Nye zaznaczyła ostrożnie jedno istotne ograniczenie badania: u uczestników, którym nie wyznaczono żadnego terminu, syndrom ultima hora nie wystąpił w ogóle, a zamiast tego nie wyprodukowali zupełnie niczego — co badaczka określiła jako „zgodne z oczekiwaniami".

Zespół badawczy analizuje teraz pokrewne zjawisko, roboczo nazwane „Efektem Olśnienia po Złożeniu Pracy", polegające na tym, że badany natychmiast identyfikuje właściwe podejście do zadania dokładnie w chwili, gdy jest już za późno, żeby je wdrożyć. Wstępne dane określane są jako „niezwykle solidne".

Sam artykuł wpłynął do redakcji pisma cztery minuty i czterdzieści siedem sekund przed upływem terminu składania. Recenzenci, do których zwrócono się o komentarz, stwierdzili, że to najlepsza praca, jaką widzieli w tym roku, i że zapoznali się z nią w mniej więcej dziewięćdziesiąt sekund.